Asrın felaketinden, asrın inşasına!

Ticaret Bakanlığı, Asrın Felaketi’nin üçüncü yılında da ilk günkü kararlılık ve şevkle çalışmalarına devam ediyor. Bu kapsamda bakanlık, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler ile ilgili önemli açıklamalarda bulundu. 

İşte bakanlığın o açıklaması;
6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş ve 20 Şubat 2023 tarihinde Hatay merkezli gerçekleşen depremler Ülkemize Asrın Felaketini yaşatmıştır. Bugün üçüncü yıldönümünü idrak ettiğimiz asrın felaketinin ardından Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde devletimizin, aziz milletimizin ve sivil toplum kuruluşlarımızın el ele, depremi yaşayan insanlarımızın yardımına koşması millet olarak olağan üstü zamanlarda ecdadımızın gösterdiği üstün dayanışmanın bir tezahürüdür. Asrın felaketinde 120 bin kilometrekarelik bir alanda 11 ilimizde 14 milyondan fazla insanımız etkilenmiş maalesef 53.697 canımız yitip gitmiştir. Bu canlarımızı geri getiremeyiz ama bölgedeki hayatı eskisinden daha yaşanabilir kılmak bizim elimizdedir. Bizim de Hükümet olarak Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde yaptığımız budur. Depremlerin ardından geçen üç yılda deprem hasarlarının telafisine ilişkin tüm kurum ve kuruluşlarımızla çalışmalar yoğun bir şekilde sürdürülmüş ve bölgenin yeniden inşası ile ekonomik ve sosyal hayatın iyileştirilmesine yönelik çalışmalarda büyük ilerleme sağlanmıştır. Afetin yaşandığı ilk andan itibaren afetin etkilerini azaltma, kamusal altyapı hizmetlerinin idamesini sağlama ve bölge halkı ve ekonomisinin desteklenmesine yönelik çeşitli düzenlemeler süratle devreye alınmıştır. Asrın Felaketinin yol açtığı kayıp ve zararın telafi edilmesine ilişkin 2023-2025 yılları döneminde toplam 3,6 trilyon TL tutarında harcama gerçekleştirilmiştir (yaklaşık 91,5 milyar dolar). 2026 yılı bütçesinde toplam 653 milyar TL kaynağı ise deprem bölgesinde yaşayan vatandaşlarımızın ihtiyaçlarının ve depremlerin yol açtığı hasarların giderilmesi için ayrılmıştır.

TİCARET BAKANLIĞI’NDAN HIZLI TEDBİRLER
Bakanlığımız asrın felaketinin hemen akabinde Afet Koordinasyon Merkezi kurmuş ve gerek merkez gerekse taşra teşkilatlarıyla derhal deprem bölgesine intikal etmiştir. Daha asrın felaketinin ilk saatlerinde Ticaret Bakanlığına bağlı Gümrük ve Serbest Bölge teşkilatları ile Ticaret İl Müdürlükleri harekete geçerek kamu personelimizin sağlığı, kamu binalarında meydana gelen yıkım/hasar ve bölgede ticaretin ne şekilde etkilendiğine ilişkin durum tespitine başlamışlardır.

ASRIN FELAKETİNİN İLK GÜNÜNDEN İTİBAREN KAMU, ÖZEL SEKTÖR VE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARININ KOORDİNASYONU SAĞLANARAK İNSANİ YARDIM VE LOJİSTİK FAALİYETLER ETKİN ŞEKİLDE YÜRÜTÜLMÜŞTÜR
Asrın felaketinin ilk gününden itibaren Kilis ve Adıyaman’da TOBB, DEİK, TİM, TESK, TESKOMB, İGE A.Ş., Türkiye Müteahhitler Birliği gibi sivil toplum kuruluşları başta olmak üzere, tüm ilgili STK’lar ve özel sektör kuruluşlarının koordinasyonunun sağlanması suretiyle; depremden etkilenen illerde ihtiyaç duyulan her türlü gıda, eşya, iş makinası, çadır, konteyner vb. malzemelerin temin edilmesine yönelik çalışmaları koordine etmiştir. Ayrıca yurtdışından gelen yardım malzemelerinin, gümrük vergilerinden muaf olarak ve herhangi bir dış ticaret önlem ve politikası (izin vb.) uygulanmaksızın yurtiçine hızlı bir şekilde sevki sağlanmıştır. Bu kapsamda, karayolu ile 4748, havayolu ile 2765, denizyolu ile 378 ve demiryolu ile 18 adet olmak üzere toplamda 7909 adet sevk işlemi gerçekleştirilerek, 120 ülkeden gönderilen muhtelif giyim eşyası, gıda ve sağlık malzemesi, tıbbi cihaz, arama kurtarma ekipmanları ve iş makinelerinin gümrük kapılarından geçişi sağlanmıştır.

DEPREM BÖLGESİNDE GÜMRÜK HİZMETLERİNİN AKSAMAMASI İÇİN ALTERNATİF UYGULAMALAR DEVREYE ALINMIŞ VE İNSANİ YARDIMLAR HIZLA SAHAYA ULAŞTIRILMIŞTIR
Deprem bölgesindeki hizmet binaları kullanılamaz hale gelen gümrük müdürlüklerince gerçekleştirilen işlemlerin, diğer gümrük idarelerince yürütülmesi sağlanmıştır. Hasar gören binalarımız için onarım, güçlendirme ve yeniden inşa çalışmaları vakit kaybetmeden başlatılmıştır. Depremin meydana geldiği ilk günden itibaren; Ticaret Bakanlığımızın tüm imkanlarıyla, öncelikli olarak tasfiye işletmelerimizdeki tasfiyelik hale gelen eşyalardan, insani yardım faaliyetleri kapsamında kullanılabilecek milyonlarca adet yardım malzemesi tespit edilerek deprem bölgesine ulaştırılmıştır. Eğitim merkezlerimiz afetzedelerimize açılmıştır. Ayrıca, TAREKS üzerinden ithalatta yürütülen ürün güvenliği denetim süreçlerinde, ürünlerin ihtiyaç duyulan illere daha hızlı ulaştırılabilmesi amacıyla gerekli kolaylıklar sağlanmıştır. Afet bölgesindeki illerde faaliyet gösteren Uluslararası Gözetim Şirketlerinin, ilgili mevzuat kapsamındaki bildirim ve yenileme yükümlülükleri çerçevesinde uyması gereken süreler 6 ay, diğer illerde bulunan UGŞ’lerin uyması gereken süreler ise bir ay uzatılmış ve bu uygulama 1 Eylül 2023 tarihine kadar sürdürülmüştür.

DEPREM SONRASI BARINMA İHTİYACININ KARŞILANMASI AMACIYLA PREFABRİK YAPILARDA GÜMRÜK VERGİLERİ GEÇİCİ OLARAK SIFIRLANMIŞTIR
10.03.2023 tarihli ve 32128 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan (Karar no: 6921) İthalat Rejimi Kararında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Karar ile prefabrik yapılarda 31/7/2023 (bu tarih dahil) tarihine kadar gümrük vergisi sıfırlanmıştır.10.03.2023 tarihli ve 32128 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan (Karar no: 6922) İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar prefabrik yapılarda 31/7/2023 (bu tarih dahil) tarihine kadar ilave gümrük vergisi sıfırlanmıştır.  Bununla birlikte bölgedeki barınma ihtiyacının devam etmesi nedeniyle konteyner (prefabrik ev ve yapılar) ithalatında gümrük vergisi ve ilave gümrük vergisinin %0 olarak uygulanması 27.07.2023 tarihli ve 32261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kararlar ile 31/12/2023 tarihine kadar (bu tarih dahil) uzatılmıştır.

DEPREMDEN ETKİLENEN TİCARİ İŞLETMELERE YÖNELİK MALİ VE İDARİ KOLAYLIKLAR HAYATA GEÇİRİLMİŞTİR
Diğer taraftan, deprem bölgesindeki ticari işletme ve ticaret şirketlerinin ticaret sicili harçlarından muaf tutulmasına yönelik düzenleme yapılmıştır. Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu çerçevesinde tutmakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin deprem nedeniyle zayi olması sebebiyle gelebilecek olası yoğun taleplerin karşılanabilmesi adına alternatif kolay bir yol sağlanması hususunda düzenleme yapılmış ve 31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla sona ermiştir.

DEPREM BÖLGESİNDE FAHİŞ FİYAT ARTIŞLARINA KARŞI YOĞUN DENETİMLER GERÇEKLEŞTİRİLMİŞTİR
Bununla birlikte, deprem bölgesinde acil ihtiyaç duyulan ürünlerin fiyatları yakından takip edilmiş olup yapılan denetimlerde söz konusu ürünlerin fiyatlarında fahiş artış yapan 331 e-satıcı hakkında Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu eliyle yaklaşık 79 milyon TL idari para cezası uygulanmıştır. Yine, hazır beton ve çimento fiyatlarında fahiş fiyat artışı yapan 39 işletme hakkında Kurul tarafından 54 milyon TL idari para cezası uygulanmıştır.

TİCARİ HAYATIN NORMALLEŞMESİ İÇİN REKABET İHLALLERİYLE MÜCADELE EDİLMİŞ VE DESTEKLEYİCİ KAMPANYALAR HAYATA GEÇİRİLMİŞTİR
Öte yandan, bölgedeki iş dünyası temsilcilerine dönük çok sayıda ziyaret gerçekleştirilmiş ve gerek tedarik zincirinde gerekse deprem sonrası ticari hayatın olağan akışına dönmesi sürecinde karşılaşılabilecek rekabetçi sorunların tespiti için bir sektör incelemesi başlatılmıştır. Süreç içerisinde alınan şikâyetler doğrultusunda, 40’ın üzerinde teşebbüse, fiyat tespiti, bölge/müşteri paylaşımı ve çalışan ücretlerinin birlikte belirlenmesi gibi davranışlar yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri gerekçesiyle toplamda yaklaşık 610 milyon TL idari para cezası uygulanmıştır. 

DEPREM BÖLGESİNDE ESNAF VE TACİRLERİN TİCARİ FAALİYETLERİNİ DESTEKLEMEYE YÖNELİK DAYANIŞMA, E-TİCARET VE SÜRDÜRÜLEBİLİR TOPARLANMA PROGRAMLARI HAYATA GEÇİRİLMİŞTİR
Ayrıca, depremzede vatandaşlarımızın temel ihtiyaçlara erişimin kolaylaştırılması ve bölgedeki esnaf ve tacirlerin ticari faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla gönüllülük esasına dayalı olarak “Deprem Yardımlaşma Seferberliği” düzenlenmiş olup seferberlik kapsamında toplam 4.718.201 adet ürün satışı gerçekleştirilmiş, satılan ürünlerin toplam bedeli 397 milyon TL’yi aşmıştır. Ayrıca, 15 Mart 2024 tarihinde Bakanlığımız ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından depremden etkilenen 11 ile yönelik “Elektronik Ticaretle Birlikte Çok Daha İyiye (E-Birliktelik) Kampanyası” kampanyası düzenlenmiştir. Üç ay süren kampanyaya 12 bin işletme katılım sağlamış ve yaklaşık 21 milyon TL destek sağlanmıştır.2026 yılı itibarıyla deprem bölgesinde ticaretin kalıcı ve sürdürülebilir biçimde yeniden güçlendirilmesi amacıyla Bakanlığımız koordinasyonunda Yanındayız Projesi hayata geçirilmiştir. 

TİCARET BAKANLIĞI, DEPREM BÖLGESİNDE ÜRETİM, İSTİHDAM VE İHRACATI MERKEZE ALAN GÜÇLÜ DESTEK MEKANİZMALARIYLA EKONOMİK TOPARLANMANIN KARARLILIKLA SÜRDÜRÜLMESİNE KATKI SAĞLAMIŞTIR
Ticaret Bakanlığı olarak, depremin hemen ardından üretim, istihdam ve ihracat başta olmak üzere ekonomik hayatın yeniden canlandırılması amacıyla kapsamlı destek mekanizmalarını hızla devreye aldık. Bu çerçevede yürütülen politikaların somut sonuçları, depremden doğrudan etkilenen 11 ilimize yönelik yapılan “Asrın Felaketi’nin Üçüncü Yılında Deprem İllerinin İhracat Performansının Telafi Süreci” raporuyla ortaya konulmuştur.

DEPREM BÖLGESİNDE İHRACAT PERFORMANSI, DESTEK MEKANİZMALARIYLA YENİDEN YÜKSELİŞE GEÇMİŞTİR
Deprem bölgesi illerinin toplam ihracatı 2023 yılında 22 milyar 991 milyon dolar iken, 2024 yılında 24 milyar 228 milyon dolara, 2025 yılında ise 25 milyar 10 milyon dolara yükselmiştir. Deprem bölgesindeki illerimizin ihracatta yeniden yükselişe geçmesi, aziz milletimizin dirayetinin ve Türkiye’nin sarsılmaz üretim gücünün açık bir göstergesidir.  Gaziantep’ten Hatay’a, Adana’dan Kilis’e uzanan bu başarı; Türkiye Yüzyılının üretimle, emekle ve alın teriyle yazılan sayfalarından biridir. Tüm bu çalışmalar neticesinde deprem bölgesi illerinin toplam ihracatı bir önceki yıla göre %3,2 oranında artmıştır.  Türk Eximbank tarafından deprem bölgesindeki firmaların kullandıkları kredilere 6 ay vade uzatımı imkânı sağlanmıştır. Uluslararası kuruluşlardan toplam 200 milyon dolar kaynak temin edilerek deprem bölgesindeki firmaların yatırım harcamaları finanse edilmiştir. 

DEPREM BÖLGESİNDEKİ İHRACATÇILARIMIZIN FAALİYETLERİNİN DEVAMI İÇİN YÜKSEK TUTARLI KREDİ DESTEKLERİ SAĞLANMIŞTIR
Deprem bölgesindeki ihracatçılarımızın ticari faaliyetlerini devam ettirebilmeleri amacıyla 2023 yılında kredi vade uzatımı ve kredi kullandırımı olmak üzere toplam 1,65 milyar dolar; 2024 yılında ise toplam 2,3 milyar dolar kredi desteği sağlanmıştır. 2025 yılında deprem bölgesi firmalarına toplam 2,19 milyar dolar kredi kullandırılmıştır. 

ESNAF VE SANATKÂRLARIMIZIN NAKİT AKIŞININ KORUNMASI AMACIYLA FAİZ İNDİRİMLİ KREDİ VE BORÇ YAPILANDIRMA DESTEKLERİ UYGULANMIŞTIR
Diğer taraftan, depremden zarar gören illerimizde ekonomik ve sosyal hayatın canlandırılmasına katkı sağlanması ve esnaf ve sanatkârlarımızın nakit akışlarının korunması için, bölgeye, kredi ve kefalet kooperatiflerimizin kefaletiyle, HALKBANK kaynaklarından toplam 6,7 milyar TL tutarında faiz indirimli kredi kullandırılmıştır. 2024 yılında bu destek 18 milyar TL’ye, 2025 yılında ise 29,5 milyar TL’ye ulaşmıştır. Bunun yanında, esnaf ve sanatkârlarımızın HALKBANK’a olan vadesi gelmemiş faiz indirimli kredi taksitleri için 2 kez 6’şar aylık erteleme imkânı hayata geçirilmiştir. TESKOMB tarafından, esnaf ve sanatkârlarımızın kooperatiflere olan gecikmiş borçlarına yönelik yapılandırma uygulaması hayata geçirilmiş, bu kapsamda borçların gecikme faizleri silinerek anapara için taksitlendirme uygulanmıştır.

KOOPERATİFLERİN DESTEKLENMESİ YOLUYLA BÖLGESEL EKONOMİK TOPARLANMA GÜÇLENDİRİLMİŞTİR
Ayrıca, TESKOMB tarafından illerimize toplam 200 milyon lira tutarında nakdi destek sağlanmıştır. Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES) kapsamında, depremden etkilenen illerimizdeki kooperatifler ile üst kuruluşlarına 2023 ve 2024 yıllarında toplamda 10,1 milyon TL tutarında hibe ödemesi yapılmıştır. 2025 yılı KOOP-DES çağrı döneminde ise söz konusu illerimizdeki kooperatiflerimiz ile üst kuruluşlarının projelerine istinaden sağlanması yönünde karar alınan destek tutarı 7 milyon TL olmuştur.  Türkiye ekonomisi 2023 yılında yaşanan asrın felaketine rağmen güçlü görünümünü koruyarak %5,0 oranında büyüme kaydetmiştir. Deprem bölgesinde iktisadi faaliyeti canlandırmaya yönelik hızla uygulanan tedbirler ve yeniden yapılanma faaliyetlerinin desteğiyle beklentilerin üzerinde bir büyüme gerçekleşmiştir. Deprem bölgelerinde milli gelir 2023 yılında yaklaşık 112,9 milyar dolar bu bölgede oluşurken 2024 yılında 140,9 milyar dolara yükselmiştir.  Yüce Rabbimizden dileğimiz millet olarak bir daha böyle acılar yaşamamamızdır.