Çeklerin yüzde 30’u ödenemiyor

Türkiye’de ticari hayatın en önemli ödeme araçlarından biri olan çeklerde tahsilat riski büyüyor. Resmi veriler karşılıksız çek oranının yüzde 3 seviyesinde olduğunu gösterirken, piyasadaki ödeme sorunlarının yalnızca bankalara yansıyan karşılıksız çeklerden ibaret olmadığı belirtiliyor.

Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi verilerine göre, 2026 yılı Temmuz ayında karşılıksız işlemi yapılan çeklerin ibraz edilen çeklere oranı adet bazında yüzde 2,7, tutar bazında ise yüzde 3,4 oldu. Ancak piyasa değerlendirmelerine göre vadesinde ödenmeyen, çeşitli gerekçelerle ertelenen veya piyasada yeniden el değiştiren çekler de dikkate alındığında tahsilat problemi çok daha geniş bir alana yayılıyor.

162 MİLYAR LİRALIK KARŞILIKSIZ ÇEK

2026 yılının ilk altı ayında karşılıksız işlemi yapılan çek sayısı 156 bin 794’e ulaşırken, bu çeklerin toplam tutarı 162 milyar lirayı buldu.

Karşılıksız çek tutarındaki artış, özellikle işletmelerin nakit akışındaki bozulmanın önemli göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Çeklerin karşılıksız çıkması yalnızca çeki düzenleyen işletmeyi değil, çekin piyasada el değiştirmesi nedeniyle zincirleme şekilde diğer işletmeleri de etkiliyor.

Başta İstanbul olmak üzere Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa, karşılıksız çek tutarının en yüksek olduğu iller arasında yer alıyor.

ASIL SORUN BANKAYA YANSIMAYAN ÖDEMELERDE

Piyasadaki asıl riskin ise resmi karşılıksız çek istatistiklerinin dışında kaldığı belirtiliyor. Ticari işletmelerin çekleri bankada karşılıksız bırakmak yerine vadeyi uzatması, çekin yeniden yapılandırılması veya başka bir çekle kapatılması gibi yöntemlere başvurması, resmi istatistiklerde görünmeyen bir tahsilat sorunu yaratıyor.

Piyasa değerlendirmelerinde, bu yöntemlerle birlikte vadesinde tahsil edilemeyen veya ertelenen çeklerin toplam içindeki payının yüzde 30’lara kadar çıkabildiği ifade ediliyor.

Bu tablo, resmi karşılıksız çek oranı ile reel ekonomide yaşanan ödeme sıkışıklığı arasında ciddi bir fark bulunduğuna işaret ediyor. Başka bir ifadeyle, bankacılık sistemine “karşılıksız” olarak yansımayan her çekin sorunsuz biçimde ödendiği anlamına gelmiyor.

ÖDEME ZİNCİRİ KIRILMA RİSKİ TAŞIYOR

Çeklerde yaşanan tahsilat sorunu özellikle KOBİ’ler açısından daha büyük risk oluşturuyor. Bir işletmenin aldığı çeki tahsil edememesi, kendi tedarikçisine yapacağı ödemeyi de geciktirebiliyor. Böylece tek bir çekin ödenmemesi, işletmeler arasında zincirleme bir nakit akışı problemine dönüşebiliyor.

Finansmana erişimin maliyetli olduğu bir dönemde işletmelerin nakit ihtiyacını çek vadelerini uzatarak karşılamaya çalışması, ödeme vadelerinin fiilen daha da uzamasına neden oluyor.

Ekonomideki ödeme zincirinin sağlıklı işlemesi açısından yalnızca karşılıksız çek sayısının değil, vadesinde ödenmeyen ve ertelenen ticari alacakların da yakından izlenmesi önem taşıyor.

Resmi rakamlar çeklerdeki karşılıksızlık oranının yüzde 3’ler seviyesinde olduğunu gösterse de piyasadaki yüzde 30’lara varan ödeme sorunu iddiası, ticari hayatın nabzının yalnızca bankacılık istatistikleriyle ölçülemeyeceğini ortaya koyuyor.